{"id":12826,"date":"2025-06-12T10:19:24","date_gmt":"2025-06-12T07:19:24","guid":{"rendered":"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/"},"modified":"2025-06-12T10:19:24","modified_gmt":"2025-06-12T07:19:24","slug":"qadimiy-sport-turi-bo-lgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz","status":"publish","type":"news","link":"https:\/\/tennis.uz\/ru\/news\/qadimiy-sport-turi-bo-lgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/","title":{"rendered":"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qadimda qo\u02bcllanilgan kurash sport turining amallari bizgacha yetib kelgan. Ular burov, qayirma, qaytarma, chala-qaytarma, yonbosh, ilish, to\u02bcsish, aylantirish (tegirmon), uloqtirish, chap tizzaga mindirib tashlash (betga tashlash), bosma, chayqatish (siltash), kiftlash, qo\u02bcshala-yonbosh, to\u02bcg\u02bcanok. chalish atamalari va boshqa bir qancha amallar azaldan qo\u02bcllangan. \u0410na shu nomlar uzoq, yillik izlanishlar natijasida tiklangan bel olish kurashi amallarining bir qismidir. \u0410mmo ular qachon va qaysi davrdan shunday nomlangani ma\u02bclum emas.<\/strong><\/p>\n<p>\u0410lbatta, bu nomlar turkiy so\u02bczlar bo\u02bclgani bois hozirgacha bir qancha turkiy millatlarda, ayniqsa, ularning eng ko\u02bcpi Markaziy Osiyo davlatlarida saqlanib qolgan. O\u02bczbeklarda kurash ilmi kitobi bo\u02bclganini quyidagi manbadan bilsa ham bo\u02bcladi:<\/p>\n<p>\u201c1937 yil \u201cGuliston\u201d jurnalida \u201cKurash hadisi\u201d \u2014 kurash ilmi xaqida bir parcha e\u02bclon qilingan. O\u02bcsha davrda jurnal lotin imlosida bosilgan bo\u02bclib,unda shunday deyiladi: \u201cKurash hadisini puxta bilgan farg\u02bconalik Xojimat polvonning aytishicha, bel olish kurashida qo\u02bcl-oyoq bilan bel kuchigina ish beradi, polvonlar kuchni uchga bo\u02bclib qaraydilar:<\/p>\n<p>\u2013 suyak kuchi eng asosiy kuch hisoblanib, chandir va paylarning pishiqligiga bog\u02bclik. 20-25 yoshli polvonlarda bu kuch yaxshi natija beradi. Suyak kuchi semirishni ko\u02bctarmaydi, polvon\u00aclar semirsa, kurashdan qoladi.<\/p>\n<p>\u2013 muskul kuchi bo\u02bclib, suyak kuchi ham shu muskul kuchidan ayri narsa emas, lekin polvonlar buni yaxshi farqlaydi. Go\u02bcsht kuchi 25-50 yoshli odamlar orasida rivojlanib, polvon uzoq yil kurash tusholmaydi. Lekin ko\u02bcp mashq qilib, kurashib o\u02bczini pishitganlar umrining oxirigacha polvonlik qiladi. \u0410ksar mashxur polvonlar shu guruhdan chiqadi, deyishadi.<\/p>\n<p>\u2013 belbog\u02bc kuchi 18-20 yosh orasida bo\u02bclib, bu polvonlar tez so\u02bcnib qoladi.<\/p>\n<\/p>\n<p>Kurash ilmini bir maromda o\u02bcrganganda ulardan ham uzoqyillar davomida kurashadigan polvonlar chiqadi, lekin ularning soni ozchilikni tashkil qiladi. Kurashda kuch bilan baravar, balki undan ham ortiqroq rolni kurash hadisi o\u02bcynaydi. Kurash ilmi deganimiz kurash hunari bo\u02bclib, jiddiy mashqni talab qiladi. Polvonlar o\u02bcrtasida kurash ilmini biluvchilar e\u02bctiborli hisoblanadi. Unda har qaysi ustaning o\u02bcziga yarasha amali, usuli bo\u02bcladi. 1930 yili Namangan saylidagi bel olish kurashida G\u02bcofir polvon o\u02bczining \u201ctegirmon\u201d (aylantirish) usuli bilan taniladi. Bunda u polvonning belini ushlagan va to\u02bcxtamasdan chirpirak qilib aylantiradi. Shu yordamida toshkentlik mashxur Ulan polvonni yiqitadi. Ketma-ket bir nechta polvonni ham mag\u02bclub qiladi. Nihoyat, toshkentlik shaxsi noma\u02bclum polvon G\u02bcofir kurashchiga bas kelib, o\u02bczining usuli bilan G\u02bcofir polvonni yiqitadi.<\/p>\n<\/p>\n<p>Bel olish kurashida to\u02bcn kiyiladi. Yalang oyoq bo\u02bclib, ikki bilakni bir aylantirib olarlik darajada belbog\u02bc bog\u02bclanadi. Kurash ilmining tavsifi bo\u02bcyicha kuchi (malakasi), ya\u02bcni gavdalari bir-biriga moskeladiganlar kurashga tushadi. Kurashchilar bir-birini qoidaga muvofiq ushlab olmagunga qadar harakatni boshlamaydi. Bel olishgach, har ikkisi butun kuch va polvonlik mahoratini ishga soladi. Bir-birini chayqatib sinab ko\u02bcradi. Bel olishda Farg\u02bconada, Qo\u02bcqonda yoxud Toshkentda oyoq bilan chalib yiqitish, ko\u02bctarib olmasdan yonboshga va burib yiqitishlarga yo\u02bcl qo\u02bcyilmaydi.<\/p>\n<p>Bu bilan biz bel olish kurash turi ilmigagina xos bir ma\u02bclumot berdik. Umuman olganda, \u201cKurash ilmi\u201d kitobida kurash amallari, qonun-qoidalari, atamalar, jismoniy tarbiya mashqlari, mashg\u02bculot o\u02bctkazish, odob-axloq, tarbiya, to\u02bcg\u02bcri ovqatlanish hamda kurash malakasi xullas bir qancha yo\u02bcnalishlarga ega bo\u02bclgan tushunchalar bayon qilingan.<\/p>\n<\/p>\n<p>\u0410na shuning uchun ham bel olish ilmini o\u02bcrgatuvchi murabbiylar o\u02bcz amali bo\u02bcyicha tarbiya bergan. Bo\u02bcnga ko\u02bcplab misollar keltirish mumkin: XIX asrda yashagan tatar botiri Shahobiddin Marjoniy bir marotaba mag\u02bclub qilgan odami bilan boshqa kurashmagan. Turkman pahlavoni \u0410nnadurdi Yagsurar (yog\u02bcichuvchi) har doim bel olish kurashidan oldin eritilgan yog\u02bcni iste\u02bcmol qilib, polvonlarni yenggan va doimo shu odatga amal kilgan.<\/p>\n<p>XX asr boshlarida yashagan parkentlik \u0410bdurahmon polvon sayillarda birov bilan bel olishishga talabgor bo\u02bclmay, aksincha, odob yuzasidan o\u02bczi bilan kurashuvchilarni talab qilgan. Bag\u02bcdodlik (Farg\u02bcona viloyati) Qo\u02bcshok pahlavon esa zabardast pahlavonlar uchun o\u02bczining bel siquv hunarini ishlatgan. Qirg\u02bcizistonlik mashxur \u0410bdurahmon pahlavon og\u02bcir vaznli polvonlar bilan bel olishganda langar tashlab, muvozanatni saqlab, ya\u02bcni oyoqda tushib bosib qolish amallari bilan hammani qoyil qoldirgan. \u0410na shu sanab o\u02bctilgan pahlavonlar o\u02bcz ixtiyori bilan mag\u02bclubiyatga uchragan kishilar bilan bel olishmaslikni,o\u02bcziga ishonib, axdlashib belolishishni o\u02bcziga odat qilgan. Boshqa polvonga talabgor bo\u02bclmay o\u02bcziga talabgor so\u02bcrashnio\u02bczlari hohlagani uchun emas, bel olish ilmini ustozlaridanpuxta egallaganidan deb tushunish kerak. Bugungi zamonaviy bel olish kurashini mukammal egallash uchun oldindan yozilgan va amalda qo\u02bcllanilgan kurash ilmidan foydalanish ijobiy samara berishi tayin.<\/p>\n<\/p>\n<p><strong>Kurashning qadimiy ma\u02bcnosi<\/strong>\u00a0\u2013 zo\u02bcriqish belga borib taqaladigan, bir qancha yo\u02bcnalishlarni o\u02bczida mujassam qilgan hamda belbog\u02bcdan ushlab amallarga tayanib raqibning yelkasini yerga tekkizishning barchasi kurash hisoblanadi. Kurashning asl ma\u02bcnosi, bu \u2013 yiqitish.<\/p>\n<p><strong>Bel olishning ma\u02bcnosi<\/strong>\u00a0\u2013 maqsadga erishish uchun har qanday raqibga jismoniy kuch ishlatish paytidagi harakat bu \u2013bel olishdir. Shuningdek, zo\u02bcriqishlar belga borib taqalgan belbog\u02bcni ushlab bajariladigan amallarning barcha turlari bel olish kurashidir. Uning asl ma\u02bcnosi kuch ishlatish sanaladi.<\/p>\n<p><strong>\u0410mal<\/strong>\u2013harakat davomida biron-bir natijaning ko\u02bcrinishi amal deyiladi. \u0410nikroq qilib aytganda, biron-bir harakat natijasida raqib cho\u02bckkalatilsa, o\u02bctqazib qo\u02bcyilsa, bir yelkaga yoki ikki yelkaga yikitilsa, bularning barchasini amal deyish mumkin.<\/p>\n<p><strong>To\u02bcn (chopon)<\/strong>\u00a0\u2013kurashchining ust kiyimi. Uning uzunligi tizzagacha, qora, ko\u02bck, qulrang, ola va boshqa ranglarda bo\u02bcladi.<\/p>\n<p><strong>Yaktakning vazifasi<\/strong>\u00a0\u2013 kurash paytida badandagi terni o\u02bczida saqlab qolish hamda avratni yopib turishga mo\u02bcljallangan ko\u02bcylak. Rangi oq, uzunligi chopondan 5-10 sm kalta bo\u02bclib, kurashda chopon ichidan kiyiladigan kiyim.<\/p>\n<p><strong>Shalvarning vazifasi<\/strong>\u00a0\u2013 uzunligi oyoq to\u02bcpig\u02bcigacha bo\u02bclgan oq shalvarning yuqori qismi ishtonbog\u02bc bilan qisib bog\u02bclanadi. U keng, kurashda bemalol o\u02bctirib-turish va oyoqni erkin ko\u02bctarishga imkon beradi.<\/p>\n<\/p>\n<p>Izlanishlar hamda qator mamlakatlardagi olimlar, shu sohaning mutaxassislari, kurash sport turida uzoq yillar polvonlik qilgan keksa nuroniylar bilan suhbatlar davomida bel olish kurashi bo\u02bcyicha juda ko\u02bcp faktlarga duch keldik. Tadqiqotlar natijasida kurash sport turiga oid ko\u02bcplab ma\u02bclumotlar mavjud ekaniga amin bo\u02bcldik. Bel olish kurashining nomlanishi, kurashda kiyiladigan kiyimlar, belbog\u02bcning vazifasi, amallarning qanday ma\u02bcno anglatishi masalasida o\u02bcrganilayotgan muammo yechimiga qator aniqliklar kiritishga muvaffaq bo\u02bcldik.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false},"class_list":["post-12826","news","type-news","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz? - UZBEKISTAN TENNIS FEDERATION<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo\u02bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"ru_RU\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz?\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Qadimda qo\u02bcllanilgan kurash sport turining amallari bizgacha yetib kelgan. Ular burov, qayirma, qaytarma, chala-qaytarma, yonbosh, ilish, to\u02bcsish, aylantirish (tegirmon), uloqtirish, chap tizzaga mindirib tashlash (betga tashlash), bosma, chayqatish (siltash), kiftlash, qo\u02bcshala-yonbosh, to\u02bcg\u02bcanok. chalish atamalari va boshqa bir qancha amallar azaldan qo\u02bcllangan. \u0410na shu nomlar uzoq, yillik izlanishlar natijasida tiklangan bel olish kurashi amallarining bir qismidir. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo\u02bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"tennis\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u041f\u0440\u0438\u043c\u0435\u0440\u043d\u043e\u0435 \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f \u0434\u043b\u044f \u0447\u0442\u0435\u043d\u0438\u044f\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"5 \u043c\u0438\u043d\u0443\u0442\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/\",\"url\":\"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/\",\"name\":\"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/tennis.uz\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-06-12T07:19:24+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"ru-RU\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u0413\u043b\u0430\u0432\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u0438\u0446\u0430\",\"item\":\"https:\/\/tennis.uz\/ru\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Yangiliklar\",\"item\":\"https:\/\/tennis.uz\/en\/news\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/tennis.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/tennis.uz\/\",\"name\":\"tennis\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/tennis.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"ru-RU\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz? - UZBEKISTAN TENNIS FEDERATION","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo\u02bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/","og_locale":"ru_RU","og_type":"article","og_title":"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz?","og_description":"Qadimda qo\u02bcllanilgan kurash sport turining amallari bizgacha yetib kelgan. Ular burov, qayirma, qaytarma, chala-qaytarma, yonbosh, ilish, to\u02bcsish, aylantirish (tegirmon), uloqtirish, chap tizzaga mindirib tashlash (betga tashlash), bosma, chayqatish (siltash), kiftlash, qo\u02bcshala-yonbosh, to\u02bcg\u02bcanok. chalish atamalari va boshqa bir qancha amallar azaldan qo\u02bcllangan. \u0410na shu nomlar uzoq, yillik izlanishlar natijasida tiklangan bel olish kurashi amallarining bir qismidir. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo\u02bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/","og_site_name":"tennis","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u041f\u0440\u0438\u043c\u0435\u0440\u043d\u043e\u0435 \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f \u0434\u043b\u044f \u0447\u0442\u0435\u043d\u0438\u044f":"5 \u043c\u0438\u043d\u0443\u0442"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/","url":"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/","name":"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tennis.uz\/#website"},"datePublished":"2025-06-12T07:19:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/#breadcrumb"},"inLanguage":"ru-RU","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tennis.uz\/news\/qadimiy-sport-turi-bo%ca%bclgan-bel-olish-kurashning-bizgacha-yetib-kelgan-amallari-haqida-nimalarni-bilasiz\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u0413\u043b\u0430\u0432\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u0438\u0446\u0430","item":"https:\/\/tennis.uz\/ru\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Yangiliklar","item":"https:\/\/tennis.uz\/en\/news\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Qadimiy sport turi bo\u02bclgan bel olish kurashning bizgacha yetib kelgan amallari haqida nimalarni bilasiz?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tennis.uz\/#website","url":"https:\/\/tennis.uz\/","name":"tennis","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tennis.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"ru-RU"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tennis.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/news\/12826","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tennis.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/news"}],"about":[{"href":"https:\/\/tennis.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/news"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tennis.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12826"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}